Bággobearrama láhkaásaheapmái gaskaboddosaš nuppástusat koronavirusepidemiija geažil 1.5. rájes

Riikkabeaivvit leat ásahan lága, mii lasiha bággobearranmeannudeami soddjilvuođa, juos velggolačča gaskaboddosaš máksinváttisvuohta lea šaddan covid-19 -epidemiija dahje dan dagahan spiehkastatdili dihte. Láhka lea fámus mearreáigásaččat 31.10.2020 rádjái.

Olggosmihtideamit

Velggolaččas lea vejolašvuohta ohcat

  • friijamánu, vaikko olggosmihtideapmi ii livčče bistán boatkankeahttá vel ovtta jagi dahje lagabui jagi. Friijamánut sáhttet leat jagis eanemustá golbma.
    • Vealguid miehtama vuođul friijamánut sáhttet juolluduvvot eanemustá guhtta.
  • eambbo máksináiggi golmma mánotbaji sadjái eanemustá guhtta mánotbaji. Máksináiggi juolludeapmi eaktuda mávssu, man ollašuhttin lea jáhkehahtti. Bággobearri sáhttá dahkat dorvvasteaddji olggosmihtideami. Máksináiggi juolludeapmi ii goittotge gaskkalduhte ádjánanreanttu čoggoma.
    • lassin vealgu miehtama vuođul sáhttet guhkidit máksináiggi guđa mánotbaji sadjái guoktenuppelohkái mánotbaji.
  • olggosmihtideami meari ráddjema, juos su máksinnávccat leat mearkkašahtti ládje hedjonan.

Ádjimat

  • ádjima fárrenbeaivvi sáhttet maŋidit guovtti mánotbaji sadjái njeljiin mánotbajiin.
    • ádjima ollašuhttima sáhttá maŋidit guđa mánotbaji sadjái guoktenuppelohkái mánuin, juos ádjima ohcci miehtá dasa.

Mot sáhttá ohcat geahpádusa bággobearramii?

Bivdit áššehasaid dikšut áššiid olggosmihtidanvirgedoaimmahagaiguin vuosttaš sajis elektrovnnalaččat dahje telefovnnain. Virgedoaimmahahkii ii oaččo boahtit, juos lea buohcci.

Velggolaš sáhttá dahkat maiddái elektrovnnalaččat friijamánnoohcamuša ja ohcamuša bálkká olggosmihtideami meari ráddjemis.

Ohcamušain galgá ákkastallat, mot covid-19 epidemiija ja dan dagahan spiehkastatdilli leat dagahan gaskaboddosaš máksinváttisvuođa. Ákkastallamat leat dehálaččat, vai ášši sáhttet gieđahallat johtilit ja oažžut dasa rivttes čovdosa.

Buot doaibmabijuin sáhttá mearridit dušše vástideaddji bággobearri. Vástideaddji bággobearri rávve ášši olis dárbbu mielde. Bággobearri berre addit áššáiosolaččaide dieđuid ollašuhttima ráddjejeaddji njuolggadusain, mat addojuvvojit covid19-epidemiija dahje dan dagahan spiehkastatdili vuođul.


Olgospeerrâm lahâaasâtmân koronavirusepidemiast šaddee koskâpuddâsiih nubástusah 1.5 rääjist

Ovdâskodde lii asâttâm laavâ, mii lasseet njyebžilvuođâ olgospeerrâmmonâttâlmist, jis viälgulii koskâpuddâsâš máksuvaigâdvuotâ lii šoddâm covid-19-epidemiast tâi tast šoddâm spiekâstâhtiileest. Laahâ lii vyeimist meriáigásávt 31.10.2020 räi.

Olgosperâmeh

Viälguliist lii máhđulâš uuccâđ

  • rijjâ mánuppaje, veikâ olgospeerrâm ij liččii pištám oovtmanolávt vala ive tâi masa ive. Rijjâ mánuppoojij meeri lii enâmustáá kulmâ ivveest.
    • Viälgoi mietâmâššáin rijjâ mánuppoojijd puáhtá mieđettiđ enâmustáá kuttâ.
  • lase máksuääigi kuulmâ mánuppaje saajeest enâmustáá kuttâ mánuppaje. Máksuääigi mieđettem iähtun lii, ete máksu oskottetteht tahhoo. Olgospeerrâmolmooš puáhtá toohâđ torvejeijee olgospeerrâm. Máksuääigi mieđettem ij kuittâg koskâldit maŋanemriäntu šoddâm.
    • toos lasseen viälgoo mietâmâš vuáđuld puáhtá adeliđ máksuääigi kuuđâ mánuppaje saajeest kyehtnubálov mánuppaijeed.
  • olgospeerrâm mere raijim, jis suu máksunahcâ lii merhâšitteht hiäjusmum.

Ääijimeh

  • ääijimijn varrimpeeivi puáhtá maŋediđ kyevti mánuppaje saajeest nelji mánuppaje.
    • ääijim occee mietâmâššáin lii máhđulâš maŋediđ ääijim olášuttem kuuđâ mánuppaje saajeest kyehtnubálov mánuppaijeed.

Maht puáhtá uuccâđ helppim olgosperâmân?

Äššigâsah pivdojeh ášástâllâđ olgospeerrâmvirgáduvâiguin vuosâsaajeest šleđgâlávt tâi puhelimáin. Virgádâhân ij uážu puáttiđ, jis lii pyeccee.

Viälgulâš puáhtá toohâđ ucâmuš rijjâ mánuppoojij várás, sehe ucâmuš päälhi olgospeerrâm mere raijim várás meid šleđgâlávt.

Ucâmušâin kalga vuáđustâllâđ, ete maht covid-19-epidemia tâi tast šoddâm spiekâstâhtile lii tovâttâm koskâpuddâsii máksuvaigâdvuođâ. Vuáđustâsah láá teháliih, vâi ääši puáhtá kieđâvuššâđ jotelávt já finniđ toos olmâ čuávdus.

Tuše västideijee olgospeerrâmolmooš puáhtá toohâđ miärádâs puoh tooimâin. Västideijee olgospeerrâmolmooš addel ääšist táárbu mield ravvim. Olgospeerrâmolmooš kalga adeliđ äššiuásáláid tiäđu covid-19-epidemia tâi tast šoddâm spiekâstâhtile vuáđuld adelemnáál njuolgâdusâin, moh räijejeh olášuttem.


Åålǥasmettummuž lääʹjjšiõttummša kõskkpoddsa muttâz 1.5. looǥǥeeʹl koronavirusepidemia diõtt

Eeʹttiǩ-kåʹdd lij šiõttääm lääʹjj, kååʹtt lââʹzzat šiõttõõllâmvuäittmõõžžid åålǥasmetteem-mõõntõõllmest, jõs veälǥla kõskkpoddsaž mäʹhssemvaiggâdvuõtt lij šõddâm covid-19-epidemia leʹbe tõn diõtt šõddâm čoʹrstemvueʹjj diõtt. Lääʹǩǩ lij viõǥǥâst mieʹrrääiʹj 31.10.2020 räjja.

Åålǥasmettummuž

Veälǥlast lij vueiʹttemvuõtt ooccâd

  • frijjmäänpââʹj, håʹt åålǥasmettummuš ij leʹčče pešttam ǩeäččlõõžži võl eeʹjj leʹbe âlddsin eeʹjj. Frijjmäänpõõʹji mieʹrr lij jäänmõsân koumm eeʹjjest.
    • Peʹrrjeeʹji miâsttmõõžžin frijjmäänpõõʹjid vueiʹtet miõttâd jäänmõsân kutt.
  • lââʹzz mäʹhssemääiʹj kooum määnpââʹj sââʹjest jäänmõsân kutt määnpââʹj. Mäʹhssemääiʹj miõttmõõžž oudldõssân lij, što veälǥlaž viggâmnalla mähss määus. Åålǥasmetteemooumaž vuäitt tuejjeed staaneei åålǥasmettummuž. Mäʹhssemääiʹj miõttmõš ij kuuitâǥ årstââʹtt äjjnemkoorǥ nårrjummuž.
    • Lââʹssen peʹrrjeei miâsttmõʹšše vuâđđõõveeʹl vueiʹtet uʹvdded mäʹhssemääiʹj kuuđ määnpââʹj sââʹjest kuâtmlo määnpââʹjjed.
  • åålǥasmettummuž meäʹr rääʹjtummuž, jõs suu mäʹhssemodd lij miârkkšõõvvi nalla huânnʼnam.

Saaččmõõžž

  • saaččmõõžžin siirdčõõttâmpeeiʹv vueiʹtet mââʹjeed kueiʹt määnpââʹj sââʹjest nellj määnpââʹj.
    • Saaččmõõžž oocci miâsttmõõžžin lij vueiʹtlvaž mââʹjeed saaččmõõžž tiuʹddepiijjmõõžž kuuđ määnpââʹj sââʹjest kuâtmlo määnpââʹjjed.

Mäʹhtt åålǥasmettummša vuäitt ooccâd hiâlptõõzz?

Äʹššniiʹǩǩid raaukât äʹššeed åålǥasmetteemkonttrivuiʹm vuõss-sâjjsânji liâdǥlânji leʹbe teʹlfoonâst. Konttra ij vuäǯǯ pueʹtted, jõs lij puõccmen.

Veälǥlaž vuäitt tuejjeed frijjmäänpââʹjjooccmõõžž, di ooccmõõžž pääʹlǩ åålǥasmettummuž meäʹr rääʹjtem diõtt liâdǥlânji še.

Ooccmõõžžin âlgg vuâđđõõttâd, mäʹhtt covid-19-epidemia leʹbe tõn diõtt šõddâm čoʹrstemvueʹǩǩ lie šõõddtam kõskkpoddsaž mäʹhssemvaiggâdvuõđ. Vuâđđõõttmõš lij vääžnai, što ääʹšš vueiʹtet jåʹttlânji ǩiõttʼtõõllâd da vuäǯǯad tõõzz vuõigg čåuddmõõžž.

Tåʹlǩ vaʹstteei åålǥasmetteemooumaž vuäitt tuʹmmjed pukin tuåimin. Vaʹstteei åålǥasmetteemooumaž oudd ääʹššest taarb mieʹldd vuäʹpstummuž. Åålǥasmetteemooumaž âlgg uʹvdded ääʹššvuäzzlaid teâđ tiuʹddepiijjmõõžž rääʹjteei šiõtlmi pirr, kook lie uvddum covid-19-epidemia leʹbe tõn diõtt šõddâm čoʹrstemvueʹjj vuâđain.



 
Julkaistu 8.5.2020